As Aureanas do Sil
Catores de Ouro, Tradición, Mitoloxía e Memoria do Río
Benvido/a á historia e á lenda das aureanas (ou oreanas): mulleres extraordinarias que durante séculos mantiveron viva unha das tradicións máis antigas, senlleiras e místicas do concello do Barco e de toda a comarca de Valdeorras.
Quen eran as Aureanas?
As aureanas eran as lavadoras de ouro do río Sil. Herdeiras duna tradición que se remonta aos tempos dos pobos prerromanos e do Imperio Romano, estas mulleres percorrían as orillas e os remansos do río buscando o prezado metal entre as areas e pedras desprendidas das montañas.
O oficio transmitíase con orgullo de nais a fillas de xeración en xeración, converténdose nunha axuda económica e medio de vida fundamental para moitas familias do Barco e da contorna. Tamén recibían popularmente o nome de silouras (xogo de palabras entre o río Sil e o ouro).
O Proceso Artesanal de Extracción
Nas épocas do ano en que os traballos agrícolas requirían menos atención, as mulleres das aldeas da beira do Sil adicábanse a este labor artesanal:
1 - A Recollida:
Xuntaban as areas acumuladas nas orillas ou nos leitos de pouca profundidade do Sil utilizando pías de madeira e batea
2 - O Lavado (A Batea):
Mediante continuas decantacións e movementos circulares precisos coa auga do río, separaban as pedras grosas ata purificar a area e deixar no fondo a area negra, máis pesada e cargada de laminiñas de ouro.
3 - A Amálgama con Azougue:
Para illar e xuntar os pequenos grans de ouro, mesturaban a area con azougue (mercurio), creando unha pasta branca.
4 - O Ouro Puro:
Ao quentar a pasta ao lume, o azougue evaporábase e quedaba o ouro limpo no fondo, que despois pesaban e vendían.
As Aureanas no Barco de Valdeorras
O paso do Sil pola zona de Valdeorras e polo concello do Barco foi historicamente un dos puntos clave onde se concentraban estas lavadoras. Unha vez obtido o metal dourado, as aureanas da beira do río vendían o ouro directamente aos comerciantes do Barco e de Quiroga, xerando un importante fluxo comercial na vila.
Publicacións históricas (como as crónicas de Juan B. Alonso en 1837) xa recollían admiración por este oficio. Constatouse que nun bo día de traballo podían acadar dende uns cantos reais ata 30 ou 40 reais nos mellores remansos. Coa chegada da industrialización no século XX, o curso do río mudou e a profesión tradicional foi desaparecendo, quedando para sempre na memoria local.
Mitoloxía: A Lenda das «Aureanas Feiticeiras»
Unha das lendas máis fascinantes que enchen as ribeiras deste val é a das Aureanas Feiticeiras. Conta a tradición oral que, namoradas do seu río Sil de augas sosegadas e farto de areas de ouro, gozaban cruelmente atraendo aos mozos da comarca.
Seducíano-los co suave son da súa feminina fala, con doces conversas e cos seus hermosos cantos hipnotizadores, levándoos ata o centro das augas para despois afogalos no fondo do río para sempre.
Como romper o conxuro? Contan os vellos do lugar que a única forma de evitar o encantamento era cruzar o río cunha pedra na boca. Deste xeito, os mozos non podían falar, quedando calados e evitando que se producira o feitizo, podendo cruzar libres e felizmente ata a outra beira.
Ramón Cabanillas (Música de Federico Mompou)
CURIOSIDADES E DATOS HISTÓRICOS
- Nome Popular e ‘Silouras’: Aínda que na literatura se popularizou a palabra ‘aureana’ (do latín aurum), na comarca de Valdeorras eran coñecidas como oreanas, lavadoras de ouro ou silouras.
- Comercio no Barco: O metal extraído non só era para consumo propio ou orfebrería sacra, senón que se vendía directamente aos comerciantes do Barco de Valdeorras e de Quiroga.
- Arte Sostible: Mentres os romanos usaban xigantescas obras de enxeñaría para minar as montañas (como nas Medulas), as aureanas mantiveron viva unha técnica manual e sostible durante máis de dous milenios.